Մոլդովայի անկախության պայքարը՝ Կրեմլի ապատեղեկատվական հարվածի ներքո

Մոլդովան՝ ապատեղեկատվության հարվածի ներքո կարևոր ընտրություններից առաջ

Արևելյան Եվրոպայի սրտում Մոլդովան կանգնած է ընտրության սահմանագծին։ Կիրակի կայանալիք խորհրդարանական ընտրությունները երկրի համար ոչ միայն իշխանության մրցակցություն են, այլև պայքար՝ անկախության և ապագայի ուղու համար՝ եվրոպական ինտեգրման խորացում կամ վերադարձ դեպի Մոսկվայի ազդեցության գոտի։ Նախագահ Մայա Սանդուն՝ Մոլդովայի եվրոպամետ ձգտումների գլխավոր դեմքը, իր կողմնակիցների հետ միասին հայտնվել է Կրեմլի կողմից կազմակերպված և համակարգված ապատեղեկատվական հարձակման թիրախում։

Այս ընտրությունները բացառիկ են ոչ միայն քաղաքական, այլև տեղեկատվական պատերազմի մասշտաբով և ուժգնությամբ։ Սոցիալական ցանցերում Sandu-ին և իր կուսակցությանը թիրախավորող խորֆեյք տեսանյութեր ու հորինված մեղադրանքներ են տարածվում։ Գործի են դրվել ամենաարդյունավետ մեթոդները՝ կեղծ տեսանյութեր, որտեղ Sandu-ն ռուսերեն ռեփ է անում, ինչպես նաև անհիմն պնդումներ նրա հոգեկան առողջության և ընտրությունների արդյունքների մասին։

Ինչպես հայտնում է Türkiye Today-ը և տեղական աղբյուրները, Մոլդովան դարձել է «փորձադաշտ»՝ Մոսկվայի թվային մանիպուլյացիայի նոր մարտավարության համար։ Sandu-ի մասին ծաղրական տեսանյութը, ստեղծված Luma AI-ի օգնությամբ, «Overload» կամ «Matryoshka» անունով գործողության մասն է, որի կազմակերպվածությունն հաստատվել է Antibot4Navalny խմբի կողմից։ Այս արշավը նպատակ ունի ոչ միայն անհատական առաջնորդներին, այլև ժողովրդավարական ինստիտուտները թուլացնել։

Կրեմլի ցանցերն ընդդեմ Sandu-ի և Մոլդովայի ժողովրդավարության

Այս արշավի կառուցվածքը բազմաշերտ է։ Հետաքննությունները բացահայտել են ռուսական աղբյուրներին կապվող Telegram ալիքների, TikTok-ի վարձկան ազդեցիկների և X-ի (նախկինում՝ Twitter) բոտների լայն կիրառումը։ Ոմանք նույնիսկ BBC-ի նման autoritetային լրատվամիջոցների անվամբ են հանդես եկել՝ թիրախավորելով ոչ միայն տեղական, այլև օտարերկրյա, այդ թվում՝ ավելի քան մեկ միլիոն մոլդովացիներին արտասահմանում։

BBC-ն վերջերս բացահայտեց ռուսական ֆինանսավորմամբ ցանց, որը կապված է փախուստի մեջ գտնվող ռուսամետ քաղաքական գործիչ Իլան Շորի հետ։ Այս խումբը, ըստ աղբյուրի, վճարում է մոլդովացիներին՝ Կրեմլի քարոզչությունը տարածելու համար։ Մոլդովական Ziarul de Garda լրատվականը, իր հերթին, բացահայտել է, որ Շորին կապվող խմբերը գաղտնի Telegram չաթերում համակարգել են հարյուրավոր միջոցառումներ՝ նախապատրաստելով ու վարձելով ակտիվիստներին որպես տրոլլեր։ Այս ամենը կազմակերպվել է ամիսներ շարունակ, ինչը վկայում է արշավի ռազմավարական բնույթի մասին։

«Ցավոք, Մոլդովան դարձել է Կրեմլի տեղեկատվական պատերազմի փորձադաշտը Արևելյան Եվրոպայում», – ասում է Ռումինիայի ակադեմիայի գիտաշխատող Նիկոլաե Տիբրիգանը։ Մասնագետները զգուշացնում են, որ նպատակը միայն ընտրության արդյունքի վրա ազդելը չէ, այլ՝ ժողովրդավարության նկատմամբ վստահությունը քայքայելը։ «Հիմնական նպատակն է ոչ միայն մի քանի քվե մանիպուլյացիա անել, այլ ժողովրդավարական գործընթացի նկատմամբ վստահությունը թուլացնել», – նշում է Օքսֆորդի համալսարանի թվային դիվանագիտության պրոֆեսոր Կորնելիու Բյոլան։

Թվային հարթակները դժվարանում են արդյունավետ պայքարել։ Meta-ն հայտարարել է, որ «շարունակում է հետևել իրավիճակին» և խափանել է «հայտնաբերված մեծամասամբ ոչավտենտիկ ակտիվությունը»։ TikTok-ը, որը կարևոր հարթակ է այս արշավի համար, չի պատասխանել հարցերին։ Արշավի մասշտաբը ցույց է տալիս, որ Մոլդովան միայն սկիզբն է․ հաջողության դեպքում այս մեթոդները կարող են արագ տարածվել ամբողջ Եվրոպայում։

Sandu-ի անկախությունը՝ Բրյուսելից մինչև Մոսկվա

Նախագահ Մայա Սանդուի մարտահրավերը ոչ միայն քաղաքական է, այլ՝ էքզիստենցիալ։ 1991 թվականին Սովետական Միությունից անկախություն ձեռք բերելուց հետո Մոլդովան տատանվում է եվրոպական ձգտումների և ռուսական ազդեցության միջև։ Sandu-ի «Գործողություն և համերաշխություն» կուսակցությունը, որն առաջատար դիրքերում է հարցումներում, պաշտպանում է ԵՄ-ին ինտեգրումը, կոռուպցիայի դեմ պայքարը և ժողովրդավարական ինստիտուտների կառուցումը։

Սակայն ընդդիմությունը, ուժեղ ռուսական աջակցությամբ և ապատեղեկատվության տարածմամբ, դեռևս լուրջ վտանգ է ներկայացնում։ Սանդուն ինքն է հայտարարել «նախադեպ չունեցող միջամտության» մասին՝ մեղադրելով Մոսկվային, որ հարյուրավոր միլիոն եվրո է ներդրել Մոլդովայում՝ ձայներ գնելու և հանրային կարծիքը մանիպուլացնելու համար։ Այս ընտրությունը ոչ թե պարզապես երկու կուսակցության ընտրություն է, այլ՝ երկու տարբեր ապագայի։

Ապատեղեկատվական արշավը միայն այս պայքարի մի մասն է։ Ռուսալեզու Telegram ալիքներն ու ազդեցիկները Sandu-ին ներկայացնում են որպես Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկու դաշնակից՝ Արևմուտքի կողմից կազմակերպվող պատերազմի և բռնապետության ծրագրերի մաս։ Այս լուրերը, տարածվելով թվային ցանցերով, խառնաշփոթ ու անվստահություն են առաջացնում։

Տրանսնիստրիան՝ անկախության վտանգավոր կետը

Մոլդովայի վրա մշտապես կախված է հակամարտության ստվերը՝ հատկապես Տրանսնիստրիա անջատողական շրջանի պատճառով։ 1992 թվականի կարճատև, բայց արյունալի պատերազմից հետո Տրանսնիստրիան գործում է որպես դե ֆակտո պետություն՝ ռուսական աջակցությամբ, բայց միջազգային ճանաչում չունի։ Նրա ռազմավարական դիրքը՝ Մոլդովայի արևելյան սահմանին, և խորհրդային զինապահեստը տարածաշրջանում մշտական լարվածության աղբյուր են։

Երեքշաբթի օրը Ռուսաստանի Արտաքին հետախուզական ծառայությունը (SVR) հայտարարեց, թե ԵՄ-ն պատրաստվում է «գրավել Մոլդովան» և պնդեց, որ ՆԱՏՕ-ն Ուկրաինայի Օդեսայի շրջանում «հատուկ ջոկատ» է պատրաստում՝ Տրանսնիստրիային վախեցնելու համար։ SVR-ն ընդգծեց, որ ՆԱՏՕ-ի զորքերը կենտրոնանում են Ռումինիայում, և «Ֆրանսիայի ու Մեծ Բրիտանիայի առաջին զինվորները արդեն տեղում են»։ Այս հայտարարությունները, որպես ռուսական հռետորաբանության մաս, ուժեղացնում են ռազմական լարվածության և Մոլդովայի անկախության վտանգի զգացումը։

Մոլդովացիների համար այս սպառնալիքները իրական են։ Այս տարվա օգոստոսին Քիշնևում անցկացված Անկախության օրվա տոնակատարություններին մասնակցում էին նաև Լեհաստանի, Ֆրանսիայի և Գերմանիայի ղեկավարները, ինչը ընդգծում էր երկրի արևմտյան ձգտումները և առկա վտանգները։ Sandu-ի ներկայությունը եվրոպական առաջնորդների կողքին հանդիսացավ դիմադրության և ամրության նշան, բայց նաև՝ հիշեցում երկրի փոքրության ու խոցելիության մասին։

Եվրոպական սահմանագիծ՝ Մոլդովայի պայքարը և նրա նշանակությունը

Մոլդովայում ընթացող պայքարը չի սահմանափակվում երկրի ներսում։ Մասնագետները զգուշացնում են, որ Կրեմլի մեթոդները՝ հաջողության դեպքում, կարող են տարածվել ամբողջ Եվրոպայում՝ վտանգելով ժողովրդավարական գործընթացներն ու ինստիտուտները։ «Եվրոպան, Ռումինիան՝ առաջնագծում, վերջնական նպատակն է», – ընդգծում է Բյոլան։ Սա հստակ ուղերձ է․ Մոլդովայի անկախության և տեղեկատվական անվտանգության պայքարը տարածաշրջանի համար չափանիշ է։

Ընտրություններին ընդառաջ, Եվրոպայի ուշադրությունը սևեռված է Մոլդովայի վրա։ Արդյունքը որոշելու է ոչ միայն երկրի ուղին, այլ նաև ցույց է տալու՝ արդյոք փոքր ժողովրդավարությունները կարող են դիմակայել համակարգված թվային հարձակումներին։ Աշխարհը հետևում է՝ կկարողանա՞ Մոլդովան դիմակայել այս փոթորիկին, թե՞ Կրեմլի փորձադաշտը կդառնա օրինակ մյուսների համար։

Azat TV-ի գնահատում․ Մոլդովայի պայքարը Կրեմլի ապատեղեկատվության դեմ նրա անկախության համար վճռորոշ փորձություն է՝ բացահայտելով փոքր ժողովրդավարությունների խոցելիությունը թվային մանիպուլյացիայի առաջ և ընդգծելով միասնական պայքարի անհրաժեշտությունը՝ Եվրոպայի ընտրությունների ամբողջականությունը պահպանելու համար։